استاد دانشگاه علموصنعت و کارشناس صنعت خودرو معتقد است ایران خودرو میتواند مسیر تویوتا را دنبال کند اما موفقیت آن، با اما و اگرهایی مواجه و تابع فراهم بودن شرایط است.
حمید کشاوز، نماینده سهامداران عمده ایران خودرو اخیراً در مراسمی به مناسبت روز خبرنگار، از راهبرد جدید این مجموعه صنعتی پردهبرداری کرد. او گفت: «هدف ما در گروه صنعتی ایرانخودرو، این است که تویوتای ایران بشویم.» طرح این جمله از سوی کشاورز به دلیل شرایط اقتصادی کشور و وضعیت صنعت خودرو، واکنشهای مختلفی به دنبال داشت که بسیاری از آنها مثبت نبودند.
تویوتا در صنعت خودروسازی بیش از آن که یک برند باشد، نماد یک فرهنگ و راهبرد مدیریتی است. راهبردی که تویوتای ژاپن را طی سالها به صدر صنعت خودرو رساند و سالی نیست که این برند در میان برترین نامهای تجاری جهان و خودروهایش در صدر یا میان لیست پرفروشترینهای دنیا نباشند.
ایرانخودرو میتواند چنین مسیری را طی کند یا کشاورز صرفاً صحبتی تبلیغاتی کرد تا به اخبار بیاید؟ با توجه به شرایط صنعت خودرو و وضعیت اقتصادی کشور، برای تحلیل و بررسی ابعاد اظهارات نماینده سهامداران عمده ایرانخودرو، با امیرحسن کاکایی، استاد دانشکده مهندسی خودروی دانشگاه علم و صنعت ایران به گفتگو نشستیم.
تویوتا یک فرهنگ است، نه برند
کاکایی با تاکید بر این که طرح این موضوع با واکنشهایی گاهاً منفی مواجه شد، گفت: «به رغم این واکنشها، آنچه کشاورز مطرح کرد حرف درستی است. اما برای فهمیدن این حرف باید به این موضوع توجه کنیم که تویوتا چیست؟ اگر به محصولات این شرکت دقت کنید میبینید خروجی آن بعد از چند دهه، طیفی از محصولات اقتصادی و لوکس است که در تمام دنیا با اطمینان خریداری میشود؛ از کرولای اکونومیک تا لکسوس تفاوتی وجود ندارد. اما مهمترین خصوصیت تویوتا، نظام تضمین کیفیت یا سیستم مدیریت جامع (TQM) است که در دنیا با آن شناخته میشود.»
وی ادامه داد: «یعنی خودروساز روندی را طی میکند که مشتری با اطمینان از کیفیت محصول اقتصادی آن را خریداری میکند. اقتصادی بودن خودرو صرفاً به معنی ارزان بودن آن نیست. عامل اصلی اقتصادی بودن خودرو، هزینه بهرهبرداری از آن در طول عمرش است. لوازم مورد نیاز آن در دسترس باشد، به غیر از سرویسهای دورهای معمول، تا یک بازه مشخص نیازی به تعمیرات اساسی پیدا نکند و خدمات پس از فروش استاندارد داشته باشد.»
این کارشناس صنعت خودرو تاکید کرد: «باید به این توجه کنیم که نظام تضمین کیفیت به این معنی نیست که برویم در خط تولید، کیفیت قطعات را کنترل کنیم. این روندی است که از لحظه طراحی خودرو آغاز میشود و تا بازیافت کردن آن در پایان عمرش ادامه دارد. چرا به جای تویوتا گفته نشد ایرانخودرو میخواهد رنو، پژو یا بنز ایران شود؟ صحبتی که مطرح شده را باید در قالب فرهنگ و مفهوم تویوتا قرار بدهیم. »
استاد دانشگاه علم و صنعت تاکید کرد: «به نظرم این روند از سال قبل شروع و صرفاً در این اظهارات رونمایی شد. توجه به این نکته هم مهم است سال گذشته بزرگترین جنگ در ایران اتفاق افتاد و سال بسیار سختی از لحاظ اقتصادی بود. هرچند سال ۱۴۰۵ شرایط اقتصاد بدتر نیز خواهد شد. اما چه زمانی متوجه میشویم این راهبرد تغییر کرده؟ ایران خودرو اخیراً فراخوان داد که خودروهای ۲۰۶، ۲۰۷ و رانا برای تعویض رایگان یک قطعه مربوط به ایمنی بخاری به شبکه نمایندگیها در سراسر کشور مراجعه کنند. طبیعتاً صفهای طولانی هم تشکیل شد چون تعداد خودروها بالاست و چنین پروژهای در یک شب و دو شب انجام نمیشود. اما اصل انجام کار بسیار مهم است.
تغییر راهبرد در سال جنگ
کاکایی ادامه داد: «صادقانه بخواهم بگویم، من از طرح این اظهارات در این شرایط تعجب کردم. چون معتقدم از لحاظ اقتصادی در بدترین مقطع تاریخی هستیم و تبدیل شدن به تویوتای ایران هم ادعای کوچکی نیست. توجه کنید که ما علاوه بر تمام تحریمهای پیشین، الان با موضوع محاصره دریایی هم مواجه هستیم. در کنار آن دور جدید فشار اقتصادی هم از دوشنبه آغاز شد و باید ببینیم نتیجه چه میشود. به خصوص محاصره دریایی خیلی مهم است. چون نمیتوان ترانزیت و مرزهای زمینی را به طور کامل جایگزین آن کرد.»
وی افزود: «اما از زاویه دیگر اگر بخواهیم بگیریم، در شرایطی که خودروسازی در سال گذشته با مشکلات زیادی روبرو بود و برخی خودروسازها در حال زمین خوردن بودند، اما ایران خودرو توانست ثبات خود را حفظ کند. ثبات تیراژ تولید خودرو و رفتار زنجیره تامین نقش مهمی در این شرایط داشت که از ارکان مهم TQM هستند.»
این کارشناس صنعت خودرو گفت: «در کنار این شرایط سخت کشور، ایرانخودرو هم به صورت خاص درگیر مشکلات زیادی بوده که به نظر میرسد در حال حاضر مدیران آن تلاش میکنند آنها را نیز حل کنند. بالاخره این صنعت یک سابقه چند دههای دارد و حل مشکلات هم در کوتاهمدت به طور کامل اتفاق نمیافتد. به خصوص الان که وسط جنگ هستیم. اما طرح موضوع در این شرایط و دیدن بعضی نشانهها، به ما میگوید راهبردها طراحی شده و خود را در جمله تبدیل شدن به تویوتای ایران نشان میدهد.»
کاکایی ادامه داد: «فراخوان خودروها برای حل یک مشکل، افزایش گارانتی پژو ۲۰۷ به ۴ سال، ارائه خودروهای جدید مثل سفیر، تولید اینوی هیبرید، ایجاد تغییر در موتورهای ضعیف تارا اتومات که دیگر با موتور توربوشارژ ارائه میشود، یا اتفاقاتی که برای مدیریت زنجیره زنجیره تامین، مدیریت نقدینگی و ... از جمله نشانههایی هستند که میبینیم. همه این اتفاقات در شرایط جنگی رخ داده. توجه به این موضوع هم مهم است که تغییرات در صنعت خودرو به صورت ناگهانی خود را نشان نمیدهد. نیاز به زمان است و آن موقعی فهمیده میشود که مشتری و مردم آن را حس کنند.»
گامهای ایرانخودرو در یک سال گذشته
استاد دانشگاه علم و صنعت ایران معتقد است که تغییرات در ایران خودرو را باید در سطوح مختلف دنبال کرد. او در پاسخ به این سوال که چه اقداماتی برای رسیدن به این هدف انجام شده، گفت: «اگر بخواهیم به صورت دقیق و منصفانه ببینیم، تمام ابعاد این شرایط را باید در نظر بگیریم. نباید از تاثیر محاصره دریایی بر این وضعیت غافل شویم. در حال حاضر لجستیک ما قفل است. اما همین که الان روزی ۲۰۰۰ خودرو در ایرانخودرو تولید میشود، یعنی زنجیره تامین و مسیرهای حمل و نقل مدیریت شده است.»
وی افزود: «آنها روابطشان با زنجیره تامین را هم تا حد زیادی اصلاح کردند. پرداختها به موقع انجام میشود، با این که مشکل نقدینگی وجود دارد اما روند کارشان شفاف شده و سعی میکنند عادلانه پیش بروند. تامینکنندگان را راضی نگه دارند که ثبات تولید حفظ شود. اما مشخص نیست این شرایط با ادامه محاصره و تحریمهای جدیدی که وضع شد، شرایط چقدر دوام بیاورد.»
کاکایی تاکید کرد: «مدیریت این سازمان هم دچار تحولاتی شده. ابتدا مدیرعاملی از درون صنعت آوردند که متخصص تولید بود و شرایط را ساماندهی کرد و توانست شرایط را به ثبات برساند و بعضی مشکلات ساختاری را حل کرد. بعد قائممقام مدیرعامل پیشین کار را بر عهده گرفت که فردی استراتژیست است و توسعه محصولات را دنبال میکند. تا حدی هم تغییراتی در هیئت مدیره انجام شده است. به قول معروف، شرکتداری در ایران خودرو در حال اصلاح است. بعضی کارها به صورت آرام انجام میشود و بعضی کارها محکم. کمکم در حال عیبیابی و اصلاح این سازمان هستند.»
او با اشاره به انجام برخی اقدامات حقوقی، ادامه داد: «کارها باید بر اساس چارچوبها و قوانین انجام شود. ایران خودرو سال گذشته به این سمت حرکت کرد که در چارچوب حقوقی، به دنبال احقاق حقوق سهامداران، خودروسازان و زنجیره تامین برود و موضوع قیمتگذاریها را تا حد ممکن اصلاح کند. روند این کار به صورت تخصصی، پیچیده است و صحبتمان را طولانیتر میکند. اما با اقداماتی که در حوزه حسابرسی و سیستم مدیریت مالی انجام شد، توانستند سازوکار قیمتگذاری را در چارچوبهای قانونی و از طریق سازمان حمایت اصلاح کنند.»
تویوتا محصول ثبات اقتصادی بود
استاد دانشگاه علم و صنعت بار دیگر یادآور شد که نتیجه تمام این اقدامات زمانی دیده میشود که مردم آن را چه در خودرویی که سوار میشوند و چه خدمات پس از فروش، حس کنند. کاکایی گفت: «اما متاسفانه باید به این موضوع هم توجه کنیم شرایط بسیار اقتصادی بسیار بد است و این فقط منحصر به صنعت خودرو نیست. به همین دلیل نمیدانیم چه رخ خواهد داد. اما اگر میخواهیم مسیر تویوتا را برویم، باید توجه کنیم که تویوتا در کشوری با اقتصاد باثبات توانست رشد کند. ایدهها و استراتژی مدیران آن، در کنار فرهنگ غنی ژاپنی برای کار تیمی و در نهایت مفهوم TMQ بدون ثبات اقتصادی، مدیریت تورم و سیاستگذاری اقتصادی به ثمر نمینشست.»
او تاکید کرد: «متاسفانه در کشور ما مسئولین در عمل ضد توسعه صنعتی کار میکنند. مثلا تخصیص ارز بدون برنامه صورت میگیرد. در حالی که مشکل صنعت باید حل و ساماندهی شود، مسئولینی که باید دنبال این کار باشند، دنبال این هستند که واردات خودرو به کجا رسید. در حالی که مشکلات راه صنعت باید برداشته شود. اگر سیاستهای صنعتی در ایران اصلاح شود، میتوانیم این دوران سخت را طی کنیم. چون زیرساختهای مورد نیاز را در اختیار داریم. مهم این است که بخواهیم. یک زمانی میگفتیم ما میخواهیم ژاپن اسلامی شویم که معنی عمیقی داشت. ژاپن به خودی خود اهمیتی برای ما ندارد. آن چه مهم است، ساختار حکمرانی منظم و توسعهگرا بر اساس توسعه صنعت و تجارت است.»
منبع: فرارو