دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری امریکا دوشاخه خودروهای برقی را کشید و با اعلام استانداردهای جدید، عملا دست تولیدکنندگان ایالات متحده را برای ساخت خودروهای بنزینی و هیبریدی باز کرد.
او با انتشار پستی در «تروث‌سوشیال» شبکه اجتماعی اختصاصی خود نوشت دولت متبوعش استانداردهای دوران جو بایدن مبنی بر حرکت به سوی برقی‌سازی خودروها را باطل کرده و خودروها با قیمت و هزینه نگهداری پایین‌تر در اختیار مصرف‌کنندگان قرار خواهد گرفت.
ترامپ مدعی شد این تصمیم در پی تماس و درخواست غول‌های خودرویی امریکا از جمله فورد، جنرال موتورز و استلانتیس اتخاذ شده و علاوه بر صرفه‌جویی صدها هزار دلاری، به شهروندان اجازه می‌دهد در عین حال که خودرویی جدید، زیبا و ایمن می‌خرند، مبلغ کمتری نیز بپردازند.
• دستور جو بایدن که ترامپ آن را لغو کرد، چه بود؟
جو بایدن در دوران ریاست‌جمهوری‌اش قانونی را به تصویب رساند که میانگین مصرف سوخت خودروها را به طرز چشمگیری کاهش داد. این قانون مستقیما خودروساز را ملزم نمی‌کرد خودروی برقی بسازد، اما استاندارد تعیین‌شده برای مصرف سوخت به‌حدی سختگیرانه و پایین بود که تولیدکنندگان به‌ناچار سمت خودروهای برقی بروند.
• سوال مهم؛ آیا دستور خودرویی ترامپ از جمله تصمیمات پوپولیستی و هیجانی خاص اوست یا از پشتوانه کارشناسی برخوردار است؟
مثل رایجی می‌گوید حتی یک ساعت خراب هم دوبار در روز وقت درست را نشان می‌دهد و به نظر می‌رسد فرمان عقبگرد از خودروهای برقی از معدود تصمیمات منطقی ترامپ باشد که پیشتر با حذف معافیت مالیاتی خریداران خودروهای برقی از سوی کنگره همراهی شد. اما چرا؟
خودروهای برقی ممکن است عالی به نظر برسد؛ به‌خصوص برای دوست‌داران محیط زیست. اما موضوع اینجاست با توسعه و تردد بیشتر خودروهای برقی، زرق‌وبرق تبلیغات از روی این اتومبیل‌ها کنار رفته و تجربه مالکان فهرستی از مشکلات را شناسایی کرده است؛ از جمله
1. برد محدود باطری؛ رایج‌ترین نگرانی درباره تردد با خودروی برقی، ماندن در نیمه‌راه به‌دلیل تمام‌شدن شارژ خودروست. اتومبیل، تلفن همراه نیست که اگر شارژش تمام شد در جیب‌تان بگذارید تا به یک پریز برسید! شارژ هر خودروی برقی چندین ساعت طول می‌کشد؛ البته اگر ایستگاه شارژ در طول مسیر تعبیه شده باشد. اگرچه حامیان خودروهای برقی می‌گویند برد این باطری‌ها برای سفرهای درون شهری کفایت می‌کند اما واقعیت این است که میزان اعلامی در هوای سرد، سرعت‌های بالا در بزرگراه‌ها، تعداد بالای سرنشینان و سنگین‌شدن خودرو یا استفاده از سیستم گرمایش و تهویه مطبوع به‌مراتب کاهش می‌یابد.
2. عمر باطری؛ کلیدی‌ترین و گران‌ترین قطعه خودروهای برقی، باطری آن است. تولیدکنندگان خودروهای برقی می‌گویند عمر مفید این باطری در صورت استفاده صحیح از ۱۰ سال به ۱۵ سال می‌رسد، اما خبر نه چندان خوشایند این است که هزینه تعویض این باطری بالاست و همین ارزش خودرو در بازار دست‌دوم را به‌شدت کاهش می‌دهد.
3. زیرساخت شارژ؛ حتی اگر طرفدار دوآتشه محیط زیست باشید، باز هم وقتی پشت فرمان یک خودروی برقی می‌نشینید اولین سوال‌تان این است که ایستگاه شارژ خودرو کجاست؟ اگرچه اغلب خودروهای تمام الکتریکی را می‌توان در پریز پارکینگ ساختمان هم زد، اما شارژ احتمالا یک روز کامل طول می‌کشد و فقط ایستگاه‌های شارژ سریع است که می‌تواند باطری را در مدتی کوتاه‌تر حدود ۲۰ دقیقه پر کند؛ هرچند که با تایم سوخت‌گیری با بنزین یعنی ۵ دقیقه قابل مقایسه نیست.
4. گران بودن؛ این ویژگی، همان خصیصه‌ای است که ترامپ برای جلب حمایت عمومی روی آن دست گذاشت. خودروهای برقی از بنزینی و هیبریدی قیمت بالاتری دارند و هزینه نگهداری آن نیز پایین نیست.
5. آلوده‌کردن محیط زیست؛ این واقعیتی است که طرفداران خودروهای برقی حاضر به شنیدن آن نیستند، اما انکار آن واقعیت را تغییر نمی‌دهد. درست است خودروی برقی موقع تردد آلودگی کمتری از خودروهای دیزلی دارند، اما تولید باطری این خودرو انرژی‌بر است. استخراج مواد معدنی برای باطری لیتیومی خودروهای برقی، محیط زیست را آلوده می‌کند اما چون این آلودگی از لوله اگزوز بیرون نمی‌آید، خودروی برقی را روی پله نخست خودروهای پاک جانمایی می‌کند.
نکته قابل‌تامل اینجاست که در کشور ما نیز برای تأمین برق از مازوت‌سوزی استفاده می‌شود؛ یعنی تامین سوخت مورد نیاز خودروی برقی قبل از استارت‌زدن احتمالا بیش از خودروی بنزینی هوا را آلوده کرده است. اما این تنها اشکال استفاده از خودروهای برقی در ایران نیست؛ چراکه برد محدود خودروهای برقی در کشور ما به‌دلیل وسعت جغرافیایی و فاصله میان شهرها، نگرانی بیشتری ایجاد می‌کند. به‌ویژه که ایستگاه‌های شارژ سریع تعداد محدود و گستردگی محدودتری دارند. این منهای شرایط اقلیمی مانند گرما و سرم ای هوا در نیمی از سال، کوهستانی بودن راه‌ها و شهرها (سربالایی)، همچنین فقدان شبکه امدادی و تعمیراتی ویژه خودروهای برقی در کشور است. این منهای قیمت بالای خودروی برقی همچنین افت ارزش خودرو در بازار دست‌دوم است؛ به‌خصوص وقتی به یاد بیاوریم عمر تردد یک خودرو در کشور ما اغلب دوبرابر عمر مفید یک خودرو در اروپا، امریکا یا کشورهایی مانند ژاپن است.
گزارش‌های جهانی نشان می‌دهد این دغدغه‌ها مختص ایران نیست و باعث شده در یکی دو سال گذشته هیجان بازار برای خرید خودروهای برقی کاهش پیدا کند. البته میزان فروش خودروهای برقی در جهان نسبت به سال گذشته رو به افزایش است، اما سیر صعودی حرکت به سمت این مدل اتومبیل با شیب ملایم‌تری از گذشته ادامه مسیر داده. تغییری که هم خودروسازان بزرگ را وادار کرده برنامه‌های جاه‌طلبانه‌شان برای توسعه خودروهای برقی را محتاطانه‌تر پیش ببرند و هم دولت‌ها را به سمت اتخاذ سیاست‌های واقع‌بینانه‌تر سوق داده که واپسین آن فرمان عقبگرد دولت امریکا از خودروهای برقی بود.
ناظران معتقدند تصمیم مدیریت جدید «ایران خودرو» مبنی بر حرکت به سوی خودروهای هیبریدی را باید در این چارچوب دید. بزرگترین خودروساز کشور که سکان هدایتش از بهمن ۱۴۰۳ به بخش خصوصی سپرده شده، در یک سال و نیم گذشته توسعه محصول را به سمت خودروهای هیبریدی ریل‌گذاری کرده و نمایش چهار خودروی هیبریدی تارا هیبرید، اینووی، سفیر و شِوال در آخرین نمایشگاه خودروی تهران نیز ویترین این تصمیم بود. موضوعی که حمید کشاورز، از بنیانگذاران شرکت کروز و نماینده سهامداران «ایران خودرو» در جلسه با وزیر صمت بر آن تاکید کرد.
• چرا هیبرید؟
• خودروهای هیبریدی به‌طور هوشمند از برق و بنزین استفاده می‌کنند؛ به این ترتیب که در ترافیک سوخت اتومبیل به صورت خودکار برقی می‌شود و آلودگی شهری را کاهش می‌دهد.
• خودروهای هیبریدی برای تامین برق نیاز به شارژ ندارند و جریان الکتریسیته مورد نیاز را مانند استارت، چراغ‌ها و ... از داخل خودرو بدون دخالت راننده تامین می‌کند.
• رفتار رانندگان را تغییر نمی‌دهد؛ چون مانند خودروهای بنزینی رانندگان فقط باید بنزین بزنند.
• از خودروی برقی ارزان‌تر است و قیمتش فاصله کمی از خودروهای بنزینی دارد. با این توضیح که خودروسازان معتقدند در صورت حمایت دولت و سرمایه‌گذاری روی برخی قطعات فاصله قیمت خودروهای هیبریدی و بنزینی به کمترین میزان می‌رسد.
• با یک باک بنزین بین ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر پیمایش دارد و برای کشور ما که با بحران سوءمصرف بنزین مواجه است، راه‌حل به‌شمار می‌آید.
• خودروهای هیبریدی به دلیل استفاده از فناوری جدید، بسیاری از عیوب خودروهایی که روی پلتفرم‌های قدیمی ساخته می‌شود را رفع می‌کند.
مروری گذرا بر معایب خودروهای برقی و مزایای خودروهای هیبریدی کافی است تا نشان دهد چرا تویوتای ژاپن در هیاهوی برندهای امریکایی و اروپایی برای خودروهای برقی، آرام و بی‌صدا روی خودروهای هیبریدی سرمایه‌گذاری کرد و حال چگونه با فروش خودروهای هیبریدی، عقب‌نشینی داوطلبانه و چندساله از بازار خودروهای برقی را جبران کرد. و احتمالا حالا بیشتر می‌توان درک کرد چرا تبدیل شدن به «تویوتایِ ایران» نقشه راهی است که روی دیوار مدیریت ایران‌خودرو به‌عنوان نقشه راه نصب شده.