خودروسازان برای عرضه محصولات خود در بازارهای مختلف، باید به شرایط اقتصادی، قدرت خرید مشتریان، قوانین و استانداردهای هر کشور توجه کنند. به همین دلیل، یک خودرو ممکن است در بازارهای مختلف با مشخصات فنی، تجهیزات ایمنی و امکانات رفاهی متفاوتی عرضه شود. این تفاوت‌ها در خودروهای اقتصادی بیشتر دیده می‌شود، زیرا قیمت نهایی محصول نقش مهمی در تصمیم خرید مشتریان دارد.
در بازارهایی مانند کشورهای آمریکای لاتین، سطح تجهیزات خودروها و الزامات قانونی با بازار ایران یکسان نیست. ممکن است یک مدل با تعداد محدودتری از کیسه‌های هوا یا بدون برخی سامانه‌های کمک راننده عرضه شود، در حالی که نسخه همان خودرو در بازار دیگری تجهیزات متفاوتی داشته باشد.
آزمون‌های موسساتی مانند LATIN NCAP نیز بر اساس مشخصات همان نسخه‌ای انجام می‌شوند که در اختیار مرکز آزمون قرار گرفته است. بنابراین، نتیجه یک آزمون را باید با توجه به سال تولید، سطح تجهیزات، مشخصات فنی و بازار هدف خودرو بررسی کرد. تعمیم مستقیم نتیجه یک نسخه به تمام مدل‌های عرضه شده در کشورهای دیگر، بدون بررسی تفاوت‌های فنی، نمی‌تواند تصویر دقیقی از سطح ایمنی محصول ارائه دهد.
خودروهای شناخته شده‌ای که در آزمون‌های لاتین NCAP امتیاز پایینی گرفتند
نتایج لاتین NCAP در سال‌های گذشته نشان داده است که حتی برخی خودروهای شناخته شده جهانی نیز در نسخه‌های عرضه شده در آمریکای لاتین، امتیاز پایینی کسب کرده‌اند. از جمله این خودروها می‌توان به تویوتا رایز، شورولت گروو، سیتروئنC3، رنو ساندرو و لوگان، کیا پیکانتو و جیپ رنگید اشاره کرد.
برای مثال، شورولت گروو و سیتروئن C3 در آزمون‌های این موسسه عملکرد محدودی در بخش‌های مختلف حفاظت از سرنشینان داشتند. برخی نسخه‌های رنو ساندرو و لوگان نیز در ارزیابی‌های ایمنی امتیاز پایینی کسب کردند. تویوتا رایز و برخی نسخه‌های کیا نیز در آزمون‌های مربوط به بازار آمریکای لاتین نتایجی متفاوت از انتظارات ناشی از اعتبار جهانی این برندها ثبت کردند.
این نمونه‌ها نشان می‌دهند که نام تجاری و شهرت جهانی یک خودرو به تنهایی تضمین کننده نتیجه آزمون ایمنی نیست. تعداد کیسه‌های هوا، تجهیزات ایمنی فعال و غیرفعال، ساختار بدنه و سطح فناوری‌های به کار رفته در هر نسخه، نقش مهمی در نتیجه نهایی دارند.
تفاوت روش ارزیابی ایمنی در لاتین NCAP و الزامات بازار ایران
لاتین NCAP یک برنامه مستقل ارزیابی ایمنی خودرو است که عملکرد محصولات را بر اساس پروتکل‌های مشخص و در بخش‌هایی مانند حفاظت از سرنشینان بزرگسال، حفاظت از کودکان، حفاظت از عابران پیاده و سامانه‌های کمک راننده بررسی می‌کند.
در ایران نیز خودروها باید الزامات و استانداردهای اجباری مربوط به تولید و عرضه را رعایت کنند. با این حال، الزامات تایید نوع و استانداردهای اجباری بازار ایران، از نظر روش ارزیابی و نظام امتیازدهی با پروتکل‌های لاتین NCAP یکسان نیستند. به همین دلیل، نمیتوان نتیجه این دو نوع ارزیابی را مستقیما با یکدیگر مقایسه کرد.
از سوی دیگر، ساختار اقتصادی بازار خودرو ایران و حساسیت خریداران به قیمت نهایی محصول، بر سطح تجهیزات خودروهای اقتصادی اثر می‌گذارد. نصب مجموعه‌ای از رادارها و سامانه‌های پیشرفته کمک راننده، هزینه تولید را افزایش می‌دهد. در شرایطی که این تجهیزات هنوز برای تمام خودروهای اقتصادی در استانداردهای اجباری بازار ایران الزام نشده‌اند، خودروسازان باید میان قیمت نهایی و سطح تجهیزات محصول تعادل برقرار کنند.
این موضوع به معنای کم اهمیت بودن فناوری‌های کمک راننده نیست. این سامانه‌ها می‌توانند نقش مهمی در پیشگیری از تصادف داشته باشند. با این حال، ارزیابی ایمنی یک خودرو باید علاوه بر تجهیزات الکترونیکی، ساختار بدنه، عملکرد کمربندهای ایمنی، کیسه‌های هوا و حفاظت واقعی از سرنشینان را نیز در نظر بگیرد.
کمربند ایمنی پیش کشنده، یکی از تفاوت‌های مهم در تجهیزات ایمنی
کمربند ایمنی پیش کشنده یکی از اجزای مهم سامانه حفاظت از سرنشینان است. این سیستم در زمان تشخیص تصادف، با جمع کردن سریع تسمه کمربند، بدن سرنشین را در موقعیت مناسب‌تری نگه می‌دارد و از حرکت بیش از حد او به سمت جلو جلوگیری می‌کند.
در کنار پیش کشنده، محدود کننده نیروی کمربند نیز اهمیت دارد. این قطعه با کنترل نیروی وارد شده از سوی کمربند به بدن سرنشین، می‌تواند خطر آسیب را کاهش دهد.
بر اساس اطلاعات فنی نسخه عرضه شده در ایران، X33 کراس به کمربندهای ایمنی مجهز به پیش کشنده مجهز است. در مقابل، گزارش لاتین NCAP برای نسخه مورد آزمون، نبود پیش کشنده و محدود کننده نیرو در کمربندهای ردیف عقب را ثبت کرده است. این تفاوت در ارزیابی عملکرد سامانه مهار سرنشینان اهمیت دارد و باید هنگام مقایسه دو نسخه در نظر گرفته شود.
استاندارد UN R127 و حفاظت از عابران پیاده
یکی از موضوعات مهم در ارزیابی ایمنی خودرو، حفاظت از عابران پیاده و کاربران آسیب پذیر جاده است. استاندارد UN R127 به الزامات عملکرد خودرو در برخورد با عابر پیاده مربوط می‌شود و بخش‌هایی از ساختار جلویی خودرو را از نظر احتمال آسیب به سر و پاهای عابر بررسی می‌کند.
در این نوع ارزیابی، طراحی سپر، لبه جلویی کاپوت و بخش‌های مختلف سطح جلویی خودرو اهمیت دارند. هدف این است که در صورت برخورد خودرو با عابر پیاده، شدت آسیب تا حد امکان کاهش پیدا کند.
در گزارش نسخه تست شده در لاتینNCAP، انطباق با الزامات GTR 9 و UN R127 در بخش حفاظت از عابران پیاده تایید نشده است. در مقابل، بر اساس مشخصات اعلام شده برای نسخه عرضه شده در ایران، ایکس 33 کراس الزامات مورد اشاره را پوشش می‌دهد.
سامانه‌های کمک راننده، فناوری‌هایی که در امتیاز ایمنی نقش دارند
در پروتکل‌های ارزیابی لاتینNCAP، وجود و عملکرد سامانه‌های کمک راننده در امتیاز نهایی خودرو تاثیر دارد. این فناوری‌ها با هدف کاهش خطای انسانی و پیشگیری از تصادف طراحی شده‌اند. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
- :eCallسامانه تماس اضطراری که در زمان تصادف، برای اطلاع رسانی و درخواست کمک اقدام می‌کند.
- :DMSسامانه پایش راننده که وضعیت هوشیاری و توجه او را بررسی می‌کند.
- :AEB ترمز اضطراری خودکار که در صورت تشخیص خطر برخورد، می‌تواند به صورت خودکار ترمزگیری کند.
- :Speed Assistanceسامانه تشخیص و محدودسازی سرعت که به راننده در رعایت سرعت مجاز کمک می‌کند.
- :Lane Assistanceسامانه هشدار خروج از خط و کمک به حفظ خودرو در مسیر حرکت.
وجود و عملکرد این تجهیزات در پروتکل‌های لاتین NCAP امتیاز مشخصی دارد و نبود آن‌ها می‌تواند امتیاز بخش سامانه‌های کمک راننده را کاهش دهد. نسخه X33 کراس که در آمریکای لاتین مورد آزمون قرار گرفت، فاقد این مجموعه از سامانه‌ها بود و به همین دلیل، امتیاز مربوط به این بخش را کسب نکرد. لازم به ذکر است که نسخه عرضه شده در بازار ایران نیز فاقد سیستم‌های همیار راننده است، چرا که نصب آن‌ها بر روی یک خودرو اقتصادی، بازه قیمتی خودرو را افزایش داده و دیگر نمیتوان با قیمت رقابتی به بازار عرضه کرد.
نتایج آزمون تصادف X33 کراس در ایران، عملکرد مطلوب در شاخص‌های حفاظت از سرنشینان
در کنار بررسی تجهیزات ایمنی، یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی ایمنی خودرو، عملکرد واقعی آن در زمان تصادف است. برای سنجش این عملکرد، در آزمون تصادف ایکس 33 کراس در ایران از آدمک‌های آزمون تصادف مجهز به حسگرهای اندازه‌گیری استفاده شده است. این آدمک‌ها با ثبت نیروها و شتاب‌های وارد شده به بخش‌های مختلف بدن، امکان بررسی میزان آسیب احتمالی به راننده و سرنشین را فراهم می‌کنند.
نتایج ثبت شده در این آزمون، عملکرد مطلوب خودرو را در شاخص‌های مختلف حفاظت از سرنشینان نشان می‌دهد. در بخش آسیب سر، شاخص HIC 36 برای راننده ۳۸۱.۷۶ و برای سرنشین ۳۲۶.۴۵ ثبت شده است، در حالی که حد مجاز این شاخص ۱۰۰۰ است. همچنین شتاب تجمعی سه میلی ثانیه‌ای سر در هر دو موقعیت، پایین‌تر از حد مجاز ۸۰ برابر شتاب گرانش قرار دارد.
در ارزیابی آسیب گردن نیز مقادیر ثبت شده برای نیروهای کششی و برشی و گشتاور خمشی گردن در محدوده‌های قابل قبول قرار دارند. گشتاور خمشی گردن برای راننده ۱۲.۸۲ و برای سرنشین ۱۵.۲۴ نیوتن‌متر ثبت شده است، در حالی که حد مجاز اعلام شده ۵۷ نیوتن‌متر است. بر اساس گزارش آزمون، شاخص‌های ارزیابی گردن نیز در محدوده مجاز قرار گرفته‌اند.
در بخش حفاظت از قفسه سینه، تغییر شکل این ناحیه برای راننده ۲۴.۷۲ و برای سرنشین ۲۲.۷۴ میلی‌متر بوده است. این مقادیر از حد مجاز ۴۲ میلی‌متر کمتر هستند. شاخص Viscous Criterion نیز برای راننده ۰.۱۱ و برای سرنشین ۰.۰۹ ثبت شده که فاصله قابل توجهی با حد مجاز ۱ دارد.
نتایج ارزیابی اندام‌های تحتانی نیز نشان می‌دهد شاخص‌های مربوط به ساق و زانو در محدوده مجاز قرار دارند. بیشترین مقدار ثبت شده برای شاخص Tibia Index برابر با ۰.۶۳ بوده است، در حالی که حد مجاز آن ۱.۳ اعلام شده است. جابه‌جایی زانو نیز ۲.۵۲ میلی‌متر ثبت شده که بسیار پایین‌تر از حد مجاز ۱۵ میلی‌متر است.
عملکرد سازه و اجزای خودرو در زمان برخورد نیز از دیگر بخش‌های بررسی شده در این آزمون بوده است. جابه‌جایی افقی و عمودی غربیلک فرمان به ترتیب ۱۹.۳۹ و ۳.۹۴۵ میلی‌متر ثبت شده و هر دو مقدار پایین‌تر از حدود مجاز گزارش شده هستند. همچنین در گزارش آزمون، باز نشدن درها هنگام برخورد، امکان باز کردن درها پس از برخورد، عدم وقوع آتش سوزی و عدم پرتاب شدن سرنشینان از خودرو تایید شده است.
مجموع این نتایج نشان می‌دهد X33 کراس در شاخص‌های اندازه‌گیری شده مربوط به حفاظت از راننده و سرنشین، عملکردی در محدوده مجاز داشته است. این داده‌ها اهمیت بررسی نتایج واقعی آزمون تصادف را در کنار تجهیزات ایمنی خودرو نشان می‌دهند، زیرا ارزیابی ایمنی تنها به فهرست امکانات و سامانه‌های الکترونیکی محدود نمی‌شود و میزان حفاظت از سرنشینان در زمان برخورد نیز نقش اساسی دارد.
ایکس ۳۳ کراس در بازار ایران، اهمیت کیفیت، تجهیزات و ارزش خرید
در بازار ایران، کیفیت ساخت، سطح تجهیزات و ارزش خرید از عوامل مهم انتخاب خودرو هستند. ایکس ۳۳ کراس در سال‌های حضور خود در بازار ایران توانسته جایگاه شناخته شده‌ای در میان خودروهای شهری اقتصادی به دست آورد و از نظر فروش، استقبال مشتریان و بازار دست دوم، عملکرد قابل توجهی داشته باشد.
این خودرو در مقایسه با برخی محصولات هم قیمت، به ویژه در بخش خودروهای تولید داخل، از سطح قابل توجهی از تجهیزات رفاهی و ایمنی برخوردار است. امکاناتی مانند چهار کیسه ایمنی هوا، سامانه کنترل پایداری الکترونیکی (ESP)، ترمز ضدقفل (ABS)، فرمان برقی، کروز کنترل، محدود کننده سرعت و سامانه‌های کمکی حرکت در سربالایی (HAC) و کنترل حرکت در سراشیبی (HDC)، در کنار اتوهلد، ترمز پارک برقی، دوربین دنده عقب، شارژر بی سیم تلفن همراه، سیستم ورود بدون کلید، استارت دکمه‌ای و غیره از جمله تجهیزاتی هستند که باید در مقایسه مشخصات این خودرو با رقبا مورد توجه قرار گیرند.
مجموعه این امکانات می‌تواند جایگاه ایکس ۳۳ کراس را در مقایسه با برخی خودروهای تولید داخل و محصولات هم رده از نظر تجهیزات ایمنی و کمک راننده متمایز کند. سابقه حضور در بازار و تداوم استقبال مشتریان نیز از جمله عواملی هستند که باید در ارزیابی جایگاه این محصول در نظر گرفته شوند.
ارزش‌گذاری ایمنی، فراتر از یک نتیجه آزمون
قضاوت درباره ایمنی یک خودرو نباید فقط بر اساس نتیجه یک آزمون انجام شود. برای ارزیابی دقیق‌تر، باید مشخصات نسخه مورد آزمون، سطح تجهیزات، ساختار بدنه، عملکرد سامانه‌های حفاظت از سرنشینان و امکانات کمک راننده را در کنار یکدیگر بررسی کرد.
در مورد X33کراس نیز تفاوت نسخه تست شده در آمریکای لاتین با نسخه عرضه شده در ایران، اهمیت این موضوع را نشان می‌دهد. از یک سو، تجهیزات و مشخصات فنی نسخه‌های مختلف باید به صورت دقیق مقایسه شوند و از سوی دیگر، نتایج آزمون تصادف نسخه ایران نیز باید در ارزیابی عملکرد آن مورد توجه قرار گیرد.
بنابراین، ارزیابی منصفانه مستلزم بررسی هم زمان مشخصات نسخه مورد آزمون، تجهیزات نسخه بازار ایران و عملکرد واقعی خودرو در بازار است.